„Eros jest czasownikiem”. Słynne zdanie Anne Carson z eseju Słodko-gorzki eros najchętniej sparafrazowalibyśmy jako: „literatura jest czasownikiem”, przestrzenią ciągłych zmian. Twórczość Carson ma to do siebie, że wpływa na ogląd rzeczywistości, porządkuje ją i wyjaśnia, a jednocześnie pozostawia czytelniczki oraz czytelników wobec nieustannego pragnienia wiedzy i zrozumienia. Chcemy odkrywać literaturę wciąż na nowo: reinterpretować dzieła, o których zwykło się sądzić, że nic odkrywczego na ich temat nie da się już powiedzieć; upominać się o książki niesłusznie zapomniane; podawać w wątpliwość hierarchie i przyswajać polszczyźnie literaturę kultur oraz tradycji nie dość dobrze u nas znanych. Kończący się właśnie rok przyniósł wydane w Ossolineum tytuły, które zachęcają do przewartościowań.

Seria Biblioteka Narodowa – najstarsza seria wydawnicza w Polsce i jedna z najstarszych w Europie – od ponad stu lat kreuje kanon rodzimej i światowej literatury, a równocześnie jest przestrzenią jego nieustannego negocjowania. W tym roku w charakterystycznych białych okładkach ukazało się aż pięć tomów. Przygotowane przez Dariusza Pawelca Wiersze Stanisława Barańczaka obejmują całą twórczość poetycką autora Chirurgicznej precyzji, który o współczesnej liryce pisał, że „powinna być nieufnością”. Blisko sto lat wcześniej inny poeta, tworzący w innym języku podchodził do rodzącej się na jego oczach nowej rzeczywistości – do zmieniającego się Paryża, coraz silniej alienującego mieszkających w nim ludzi – z nie mniejszą podejrzliwością. Kwiaty Zła Charles’a Baudelaire’a to zbiór stale aktualny. Opracowanie Tomasza Swobody, obejmujące wybór najlepszych tłumaczeń wierszy Baudelaire’a, obala wiele narosłych wokół autora oraz jego twórczości mitów. Nowy obraz dzieła pozornie świetnie znanego prezentuje również pierwsze kompletne polskie wydanie Robinsona Crusoe Daniela Defoe. W przygotowanym przez Jakuba Lipskiego tomie znalazła się nietłumaczona dotąd trzecia część cyklu: spolszczenie Michała Lachmana nie tylko uzupełnia naszą wiedzę na temat jednej z najważniejszych w historii literatury powieści, ale też dostarcza niezbędnych kontekstów dla zrozumienia wymowy Robinsona Crusoe. To pokazuje, jak wybiórcza bywa znajomość kanonicznych dzieł. Innym przykładem może być nieobecność w polszczyźnie utworów kluczowych dla mniej znanych u nas kultur oraz grup społecznych. W tym roku w serii ukazała się ułożona przez Wojciecha Tworka i Marcina Wodzińskiego pionierska antologia Opowieści chasydzkie, zbierająca liczne utwory dostępne dotąd niemal wyłącznie czytelnikom znającym hebrajski lub jidysz. Także tłumaczenie autorstwa Jana Urbaniaka Losów panny Sary Burgerhart – oświeceniowej powieści epistolarnej, napisanej przez dwie autorki: Betje Wolff i Aagje Deken – jest dopiero siódmym w historii przekładem dawnej literatury niderlandzkiej na język polski.

Dla miłośniczek i miłośników prozy współczesnej przygotowaliśmy trzy tomy w serii Z Kraju i ze Świata. Smutek w tropikach Ronalda Firbanka – autora znanego polskim czytelnikom za sprawą Zdeptanego kwiatuszka oraz Studium temperamentu – to arcydzieło wyobraźni, książka, o której trudno powiedzieć coś na pewno poza tym, że wdzięczy się filuternym językiem, wprost wspaniale obmyślonym przez Firbanka, a następnie przez jego tłumacza, Andrzeja Sosnowskiego. Powieść Zejdź na dół, Langrishe Aidana Higginsa należy z kolei do najważniejszych irlandzkich próz XX wieku, stając w jednym szeregu z twórczością Samuela Becketta i Jamesa Joyce’a. W tej pięknie przełożonej przez Macieja Płazę (anty)sadze rodzinnej Higgins portretuje zastygłą między światem żywych i światem umarłych irlandzką prowincję, do której zaczynają docierać pierwsze przejawy zmian i niepokojów lat trzydziestych ubiegłego stulecia. Katalog tegorocznych tytułów w serii Z Kraju i ze Świata zamyka wybór piętnastu opowiadań wschodnioniemieckiego pisarza Wolfganga Hilbiga. Pić się chce w przekładzie Ryszarda Wojnakowskiego jest książką rozpiętą między konkretem i oniryczną, niesamowitą narracją, która może przywodzić na myśl pisarstwo Franza Kafki. Tak o twórczości autora pisał tegoroczny noblista, László Krasznahorkai: „Wolfgang Hilbig jest artystą najwyższej rangi. Odkrył zadziwiający język, aby opisać przerażający świat”.

Nowości nie zabrakło także w serii Wygłosy. Latem zaprezentowaliśmy pierwszą w historii tłumaczoną w całości na język polski książkę poetycką autora z Jamajki. Poemat Szkoła ćwiczeń Ishiona Hutchinsona, przypominając o losach karaibskich żołnierzy podczas pierwszej wojny światowej, mierzy się równocześnie z problemami kulturowymi, społecznymi i ekonomicznymi trawiącymi współczesną Jamajkę. Niełatwego zadania przekładu tej pełnej odniesień do muzyki książki podjął się Jerzy Jarniewicz, oddając „do rytmu brzęczącej na srebrno i zielono trzciny” leksykalne oraz brzmieniowe bogactwo utworu Hutchinsona. To poemat, jakiego w Polsce jeszcze nie mieliśmy.

Przełożony przez Renatę Lis esej Słodko gorzki-eros Anne Carson, którego nową, poprawioną i uzupełnioną o posłowie edycję opublikowaliśmy w serii Sztuka Czytania, jest już trzecią – po świetnie przyjętych Autobiografii czerwonego oraz Dekreacji – wydaną przez nas książką kanadyjskiej autorki, która w tym roku odwiedziła Polskę, by odebrać Międzynarodową Nagrodę Literacką im. Zbigniewa Herberta. Książka Carson to niezwykle błyskotliwa próba zmierzenia się z paradoksami pragnienia: pogonią i ucieczką, brakiem i spełnieniem, niekompletnością i rozkoszą. Tylko tutaj w indeksie nazwisk i ważniejszych pojęć znaleźć można wiele mówiącą pozycję: „miłość zob. nienawiść”.

W serii Osso, popularyzującej historię i bieżącą działalność Zakładu Narodowego im. Ossolińskich, ukazało się kompleksowe opracowanie Muzeum Lubomirskich 1823–1940. Zbiór monet antycznych Adama Deglera. Autor na podstawie źródeł rekonstruuje bogaty zasób numizmatów, przedstawia zarazem historię nowoczesnego kolekcjonerstwa. Jak co roku, opublikowaliśmy też kolejny tom „Czasopisma Zakładu Narodowego imienia Ossolińskich”, a w nim między innymi zredagowany przez Karolinę Chyłę blok tekstów, których autorki przyglądają się z nowych perspektyw twórczości Stefana Żeromskiego.

W ostatnich dwunastu miesiącach spotkania o naszych książkach odbyły się między innymi w Bydgoszczy, Gdańsku, Grodzisku Mazowieckim, Krakowie, Lublinie, Łodzi, Mikołowie, Narewce, Poznaniu, Warszawie i Wrocławiu; odwiedzili nas też autorzy zza granicy: Anne Carson, Ishion Hutchinson oraz Marit Kapla.