PL EN

Odbiorca ubezwłasnowolniony. Teksty o kulturze masowej i popularnej

Poza pisaniem wierszy, esejów, recenzji i rozpraw naukowych, poza tłumaczeniem poezji i wykładaniem Stanisław Barańczak zajmował się rzeczami na pozór mniej poważnymi – czytał kryminały, oglądał telewizję, słuchał piosenek, interesował się sportem. Odbiorca ubezwłasnowolniony pokazuje, jak istotna dla poznańsko-harwardzkiego autora była kultura masowa i jej krytyczna interpretacja. Krytyka nie oznacza tu bezwyjątkowego odrzucenia. Właśnie Barańczak był jednym z pierwszych polskich humanistów, którzy zobaczyli, że również w kulturze popularnej pojawiają się dokonania wybitne.

Oprócz przedruku poszukiwanej dziś książki Czytelnik ubezwłasnowolniony (1983) w niniejszym tomie znalazły się cykle esejów i felietonów z początku lat siedemdziesiątych, recenzje nieistniejących filmów oraz fragmenty wywiadów podejmujące temat kultury masowej i popularnej.

Barańczak był wnikliwym interpretatorem opisującym i dzieło, i jego złożony społeczny kontekst, w tym manipulacje za pomocą tego dzieła dokonywane. Co ważne, jego teksty nie mają waloru wyłącznie historycznego – są znakomitą szkołą krytycznej interpretacji. W ciągu dekad zmieniło się wiele, niemniej analityczna orientacja w świecie potrzebna jest zawsze.
 
Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
45,00 zł
Opracowanie i posłowie
Wydanie
pierwsze, Wrocław 2017
Seria
Sztuka Czytania
ISBN
978-83-65588-22-7
Oprawa
miękka ze skrzydełkami
Liczba stron
544
Format
140 × 220
Data premiery
8 września 2017

Patroni

Nie uznaję podziału na kulturę wysoką i niską. Uznaję tylko podział na kulturę wartościową (w której mieszczą się moim zdaniem Bach i Szekspir, ale również Charlie Parker i Monty Python) i kulturę bezwartościową, czyli kulturę kiczu (w której mieszczą się dla mnie: piosenkarka Madonna i film Rambo, ale również koncert fortepianowy Czajkowskiego i film Podwójne życie Weroniki).

z wywiadu, 1994
Stanisław Barańczak
Stanisław Barańczak (1946–2014) – poeta, literaturoznawca, krytyk literacki, tłumacz. Autor kilkudziesięciu książek, laureat wielu nagród. Zadebiutował na łamach prasy w 1965 roku, a jego (...)

czytaj więcej

Recenzje

Autor bada metody perswazji w kulturze masowej i skutki jej oddziaływania na odbiorców. Mechanizm ten nie zmienił się, bezrefleksyjność mediów publicznych nadal wywołuje paraliż zdolności umysłowych, a w przekazach potęguje się banalność emocjonalnych treści.

Iwona Misiak, „Zeszyty Literackie”

Wiedza i mądrość kroczą śmiało na kartach tej książki ze znakomitym dowcipem.

„Readlist”

Teza, którą formułuje Barańczak, jest wciąż aktualna: zamiast dzielić współczesną kulturę na masową i elitarną, należałoby mówić o podziale na kulturę ubezwłasnowalniającą odbiorcę i kulturę dążącą do zwiększenia jego aktywności.

Monika Kuc, „Plus Minus”

Czas zatoczył […] koło w taki sposób, że teksty opowiadające o ubezwłasnowolnianiu odbiorcy przez kulturę masową okazują się absurdalnie aktualne. Mamy zatem książkę na czasie sprzed pół niemal wieku!

Bogumiła Kaniewska, „Nowe Książki”

Precyzyjnie przeprowadzana przez Barańczaka analiza związków między kulturą masową a kondycją społeczeństwa czasów słusznie minionych prowokuje, by zapytać o aktualność Odbiorcy ubezwłasnowolnionego. Ale gdy czyta się choćby felietony Głos ma szary człowiek i Dyskusja przed kamerami albo zdanie typu: Inaczej mówiąc, w takim stadium rozkładu więzi społecznych jedyną możliwą formą integracji narodu staje się nieraz wspólna nienawiść do jakiegokolwiek – mniej lub bardziej wyimaginowanego – przeciwnika, to wydaje się, że mamy do czynienia z tekstem napisanym dziś.

Kamila Czaja, „artPapier”

Barańczak pokazuje w Odbiorcy kilka literackich twarzy – mistrza ezopowej mowy (w tekstach, które ukazały się w oficjalnym obiegu), wytrawnego felietonisty, analityka i naukowca, a także parodysty (w recenzjach nieistniejących filmów).

„Książka w prezencie”